Kripto Sözlüğü: A'dan Z'ye Terimler

A

Airdrop: Projelerin token dağıtımı. Genellikle pazarlama veya topluluk oluşturma amaçlı ücretsiz token verilmesi.

Altcoin: Bitcoin dışındaki tüm kripto paralar. Ethereum, Solana, Cardano hepsi altcoin.

AMM (Automated Market Maker): Otomatik piyasa yapıcı. Uniswap gibi DEX'lerde likidite havuzlarıyla fiyat belirleme mekanizması.

APR (Annual Percentage Rate): Yıllık yüzde oran. Bileşik faiz hesaba katılmadan basit yıllık getiri.

APY (Annual Percentage Yield): Yıllık yüzde verim. Bileşik faiz dahil gerçek yıllık getiri.

ATH (All-Time High): Tüm zamanların en yüksek fiyatı.

ATL (All-Time Low): Tüm zamanların en düşük fiyatı.

B

Bear Market: Ayı piyasası. Fiyatların düştüğü, pesimist dönem.

Block: Blockchain'de işlemlerin gruplandığı veri paketi.

Blockchain: Blok zinciri. İşlemlerin kriptografik olarak bağlandığı dağıtık defter teknolojisi.

Bridge: Köprü. Farklı blockchain'ler arasında varlık transferi sağlayan protokol.

Bull Market: Boğa piyasası. Fiyatların yükseldiği, optimist dönem.

Burn: Yakma. Token'ların kalıcı olarak dolaşımdan çıkarılması.

C

CEX (Centralized Exchange): Merkezi borsa. Binance, Coinbase gibi şirket yönetimindeki borsalar.

Cold Wallet: Soğuk cüzdan. İnternete bağlı olmayan, çevrimdışı cüzdan. Hardware wallet gibi.

Collateral: Teminat. Borç almak için kilitlenen varlık.

Consensus: Konsensüs. Ağdaki işlemlerin doğrulanması için anlaşma mekanizması.

Cross-chain: Zincirler arası. Farklı blockchain'ler arasında iletişim ve transfer.

Custodial: Velayetli. Özel anahtarların üçüncü tarafta tutulduğu hizmet.

D

DAO (Decentralized Autonomous Organization): Merkeziyetsiz otonom organizasyon. Akıllı kontratlarla yönetilen topluluk.

dApp (Decentralized Application): Merkeziyetsiz uygulama. Blockchain üzerinde çalışan yazılım.

DCA (Dollar Cost Averaging): Düzenli aralıklarla sabit miktarda alım yapma stratejisi.

DeFi (Decentralized Finance): Merkeziyetsiz finans. Aracısız finansal işlemler sunan blockchain protokolleri.

DEX (Decentralized Exchange): Merkeziyetsiz borsa. Uniswap, Curve gibi akıllı kontrat tabanlı borsalar.

Diamond Hands: Elmas eller. Fiyat düşüşlerinde satmayan, uzun vadeli tutucu.

Dip: Düşüş. Fiyatın geçici olarak düşmesi.

DYOR (Do Your Own Research): Kendi araştırmanı yap. Yatırım öncesi bağımsız araştırma yapma uyarısı.

E

ERC-20: Ethereum token standardı. Çoğu Ethereum token'ı bu standartta.

ETF (Exchange-Traded Fund): Borsada işlem gören fon. Bitcoin spot ETF gibi.

EVM (Ethereum Virtual Machine): Ethereum Sanal Makinesi. Akıllı kontratları çalıştıran ortam.

F

Fiat: İtibari para. Dolar, Euro, TL gibi devlet destekli paralar.

FOMO (Fear of Missing Out): Kaçırma korkusu. Fırsat kaçırma endişesiyle düşüncesiz alım.

Fork: Çatallanma. Blockchain'in iki farklı versiyona ayrılması. Hard fork ve soft fork olarak ikiye ayrılır.

FUD (Fear, Uncertainty, Doubt): Korku, belirsizlik, şüphe. Olumsuz haber yayma.

G

Gas: Ethereum ve EVM zincirlerinde işlem ücreti birimi.

Genesis Block: İlk blok. Blockchain'in başlangıç bloğu.

Governance: Yönetim. Token sahiplerinin protokol kararlarına katılımı.

H

Halving: Yarılanma. Bitcoin'de madencilik ödülünün yarıya düşmesi. Yaklaşık 4 yılda bir.

Hardware Wallet: Donanım cüzdanı. Ledger, Trezor gibi fiziksel güvenlik cihazları.

Hash: Kriptografik özet. Verilerin sabit uzunlukta şifrelenmiş hali.

Hash Rate: Madencilik ağının toplam hesaplama gücü.

HODL: "Hold" kelimesinin yanlış yazımından gelen, uzun vadeli tutma stratejisi.

Hot Wallet: Sıcak cüzdan. İnternete bağlı cüzdan. MetaMask gibi.

I

ICO (Initial Coin Offering): İlk coin arzı. Projelerin token satarak fon toplaması.

IDO (Initial DEX Offering): DEX üzerinden token lansmanı.

Impermanent Loss: Geçici kayıp. Likidite sağlarken fiyat değişiminden kaynaklanan kayıp.

Interoperability: Birlikte çalışabilirlik. Farklı blockchain'lerin iletişim kurabilmesi.

L

L1 (Layer 1): Temel blockchain. Ethereum, Bitcoin, Solana gibi.

L2 (Layer 2): İkinci katman. Base, Arbitrum gibi L1 üzerine inşa edilmiş ölçekleme çözümleri.

Liquidity: Likidite. Varlığın kolayca alınıp satılabilme kapasitesi.

Liquidity Pool: Likidite havuzu. DEX'lerde işlem yapılmasını sağlayan token havuzları.

LP (Liquidity Provider): Likidite sağlayıcı. Havuza token yatıran kullanıcı.

LTV (Loan-to-Value): Teminat değerine oranla alınabilecek borç oranı.

M

Mainnet: Ana ağ. Blockchain'in canlı, gerçek versiyonu.

Market Cap: Piyasa değeri. Token fiyatı × Dolaşımdaki arz.

Memecoin: Şaka veya meme'lerden esinlenen kripto paralar. Dogecoin, Shiba Inu gibi.

Metaverse: Sanal evren. Blockchain tabanlı sanal dünyalar.

Mining: Madencilik. PoW sistemlerinde işlem doğrulama ve yeni coin üretme.

Mint: Basım. Yeni token veya NFT oluşturma.

Moon: Ay'a gitmek. Fiyatın çok yükselmesi.

N

NFT (Non-Fungible Token): Değiştirilemez token. Benzersiz dijital varlıklar.

Node: Düğüm. Blockchain ağına bağlı bilgisayar.

Non-Custodial: Velayetsiz. Özel anahtarların kullanıcıda olduğu hizmet.

O

On-chain: Zincir üstünde. Blockchain'e kaydedilen işlemler.

Off-chain: Zincir dışında. Blockchain dışında gerçekleşen işlemler.

Oracle: Kahin. Blockchain'e dış dünya verisi sağlayan sistem. Chainlink gibi.

P

Paper Hands: Kağıt eller. Panikle satan, sabırsız yatırımcı.

Private Key: Özel anahtar. Cüzdana erişim sağlayan gizli kod. Asla paylaşmayın.

Proof of Stake (PoS): Hisse kanıtı. Token stake ederek ağ güvenliğine katılım.

Proof of Work (PoW): İş kanıtı. Madencilikle ağ güvenliği sağlama. Bitcoin kullanır.

Protocol: Protokol. Blockchain üzerinde çalışan kurallar ve yazılım.

Public Key: Açık anahtar. Cüzdan adresi olarak kullanılan, paylaşılabilir kod.

Pump and Dump: Fiyatı şişirip satma. Manipülasyon türü.

R

Rekt: "Wrecked" kelimesinden. Büyük kayıp yaşama.

ROI (Return on Investment): Yatırım getirisi.

Rug Pull: Proje sahiplerinin parayı alıp kaçması. Dolandırıcılık türü.

S

Seed Phrase: Tohum ifadesi. 12-24 kelimelik cüzdan kurtarma ifadesi. Çok önemli.

Sharding: Parçalama. Blockchain'i bölümlere ayırarak ölçekleme.

Slashing: Kesim. PoS sistemlerinde kural ihlalinde stake edilen varlıktan kesilen ceza.

Slippage: Kayma. Beklenen ve gerçekleşen fiyat arasındaki fark.

Smart Contract: Akıllı kontrat. Koşullar karşılandığında otomatik çalışan kod.

Stablecoin: Sabit coin. Fiyatı bir varlığa (genellikle dolar) sabitlenmiş token. USDT, USDC gibi.

Staking: Stake etme. PoS ağlarında token kilitleyerek ödül kazanma.

T

Testnet: Test ağı. Geliştirme ve test için kullanılan deneme blockchain'i.

Token: Bir blockchain üzerinde oluşturulan dijital varlık.

Tokenomics: Token ekonomisi. Token dağılımı, arz ve talep dinamikleri.

TPS (Transactions Per Second): Saniye başına işlem. Ağ hızı ölçüsü.

TVL (Total Value Locked): Kilitli toplam değer. DeFi protokollerinde yatırılan toplam varlık.

V

Validator: Doğrulayıcı. PoS sistemlerinde işlem onaylayan katılımcı.

Volatility: Oynaklık. Fiyatın dalgalanma derecesi.

W

Wallet: Cüzdan. Kripto varlıkları saklayan yazılım veya donanım.

Web3: İnternetin merkeziyetsiz, blockchain tabanlı yeni nesli.

Whale: Balina. Büyük miktarda kripto tutan kişi veya kurum.

Whitepaper: Beyaz kağıt. Projenin teknik ve iş planını anlatan doküman.

Y

Yield: Verim. Yatırımdan elde edilen getiri oranı.

Yield Farming: Verim çiftçiliği. DeFi protokollerinde likidite sağlayarak getiri elde etme.

Z

Zero Knowledge Proof (ZKP): Sıfır bilgi kanıtı. Bilgiyi açıklamadan doğrulama yapabilen kriptografik yöntem.

ZK-Rollup: ZK teknolojisi kullanan Layer 2 ölçekleme çözümü.

Bu sözlük, kripto dünyasına giriş için temel kavramları kapsar. Daha derinlemesine bilgi için her terimi ayrı araştırmanız önerilir.